FM97.5 / LIVE

რა აკავშირებს ახალციხესთან პირველ ქართველ უფლებადამცველს საბჭოეთში

მთავარისიახლე, საზოგადოება 14.07.2019
საბჭოთა დისიდენტი ვალერი ჭალიძე წარმოშობით ახალციხიდანაა. წარმატებულმა ფიზიკოსმა სამეცნიერო საქმიანობა დროებით მიატოვა და ტოტალიტარიზმთან ბრძოლა დაიწყო. პუბლიცისტის და ფიზიკოსის, ვალერი ჭალიძის უნიკალური არქივი 10 ივლისს თბილისში, ალექსანდრე მანველიშვილის არქივთან ერთად ჩამოვიდა.

რა აკავშირებს ახალციხესთან პირველ ქართველ უფლებადამცველს საბჭოეთში

ვალერი ჭალიძე 1938 წელს, მოსკოვში დაიბადა. თბილისის უნივერსიტეტი ფიზიკის ფაკულტეტი დაამთავრა და სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტის განყოფილების გამგედ მუშაობდა. მის შესახებ ცნობები თითქმის არ არსებობს. თუმცა მისი არქივის საქართველოში ჩამოსვლის შემდეგ, ბევრი რამ გახდება ცნობილი.

ვალერი ჭალიძის რთული ცხოვრების შესახებ საქართველოს პარლამენტის ეროვნული ბიბლიოთეკის ანგლო-ამერიკული სამკითხველო დარბაზის კურატორი, მაია სიმონიშვილი გვიყვება, რომლის ძალისხმევითაც მოხერხდა ჭალიძის არქივის საქართველოში ჩამოტანა.

1970 წელს ვალერიმ, ნობელიანტ სახაროვთან და კიდევ ერთ ფიზიკოსთან ერთად, საბჭოეთში ადამიანის უფლებათა პირველიკომიტეტი დააარსა. „ეს მიზნად ისახავდა უფასო კონსულტაციების გაწევას პირებისათვის, რომელთა უფლებებსაც საბჭოთა ხელისუფლება არღვევდა“, - გვიყვება მაია სიმონიშვილი.

„ვეძებდით ვალერი ჭალიძის საქართველოში გადაღებულ ფოტოს. წარმოიდგინეთ, ასეთი საქართველოში არ არსებობს. მის შესახებ საუბარიც კი აკრძალული იყო. არადა, აქ დაიცვა დისერტაცია და ერთ-ერთი ცნობილი ფიზიკოსი იყო“.
ჭალიძე ნიუ-იორკში საბჭოთა კავშირის დანაშაულებს აღწერდა და გამოსცემდა. ბეჭდავდა პუბლიცისტურ წერილებსაც: „არ ვიცით, რა ხერხებით, მაგრამ მთელ საბჭოთა კავშირში ადამიანების უფლებების დარღვევების ფაქტებს იძიებდა და ავრცელებდა“.

ნიუ-იორკში 1982 წელს გამოცემულ საკუთარ ნაწარმოებში სახელწოდებით „სტალინი - კომუნიზმის დამპყრობელი“, სტალინს, როგორც რუსული იმპერიალიზმის უფრო სასტიკი ფორმით აღმდგენს და რუსეთში სოციალიზმის გამანადგურებლად ახასიათებს.

საბჭოთა ხელისუფლებას ჭალიძისთვის, სხვა არაერთ ბრალდებასთან ერთად, ჰომოსექსუალობაც დაუბრალებია, მას კი უთქვამს: „თუ მე ჰომოსექსუალობას მაბრალებენ, საბჭოეთში ყველა ჰომოსექსუალის უფლებებს დავიცავო და კიდეც დაუწყია ამაზე მუშაობა“.

კიდევ ერთი რამ, რაც ვალერი ჭალიძეს სხვა ქართველი დისიდენტებისგან გამოარჩევს, მისი კოსმოპოლიტურობაა. მაიას თქმით, ჭალიძე 90-იან წლებში გაჩენილ ეთნონაციონაიზმსაც აკრიტიკებდა: „ის არ იყო ჩაციკლული მხოლოდ საქართველოზე. მთელი კავშირის მასშტაბით მუშაობდა ადამიანის უფლებებზე. პირველი იყო, ვინც გაეროსთან იყო აფილირებული, როგორც საბჭოთა კავშირში ადამიანის უფლებების დამცველი“.
საბჭოთა მოქალაქეების უფლებების დაცვაში დისიდენტ ჭალიძეს იურისტი ლიზა ბარნარდტი, შემდგომში ბარნარდტ-ჭალიძე ეხმარებოდა. მაია სიმონიშვილი მას წელს, ვალერის გარდაცვალებიდან ერთი წლის შემდეგ შეხვდა.რა აკავშირებს ახალციხესთან პირველ ქართველ უფლებადამცველს საბჭოეთში

„ისინი ერთმანეთისთვის არ იყვნენ მხოლოდ ცოლ-ქმარი. 35 წელი ერთად მუშაობდნენ მასალების შეგროვებაზე, თარგმნასა და გავრცელებაზე. მეუღლის სიკვდილის შემდეგ, ლიზა განადგურებული დაგხვდა, უჭირდა ცხოვრების გაგრძელება. პირველი რაც მითხრა, ახალციხეში წამიყვანეთო. მე ძალიან გამიკვირდა, ვკითხე, რატომ უნდოდა ახალციხეში გამგზავრება, რაზეც მიპასუხა, ვალერი წარმოშობით ახალციხიდანაა და მისი ბებია–ბაბუის საფლავის მონახულება მინდაო,“ - იხსენებს სიმონიშვილი.

მან, ამ შეხვედრიდან რამდენიმე თვის შემდეგ, ლიზა ბარნჰარდტ-ჭალიძეს საქართველოში მართლაც უმასპინძლა და ერთად ახლაციხეშიც ჩამოვიდნენ. „მანდედან რომ დავბრუნდით, გვითხრა, ახლა სიცოცხლის ხალისი დამიბრუნდაო,“ – იხსენებს მაია.

თურმე, საბჭოთა კავშირის ნგრევის შემდეგ, ვალერი სამეცნიერო საქმეს დაუბრუნდა და დისიდენტურ წარსულზე აღარც საუბრუბდა. მისი მეუღლისგან ვიცით, რომ საქართველოში ჩამოსვლის დიდი სურვილი ჰქონდა. ის 2018 წლის 3 იანვარს, 79 წლის ასაკში, ამერიკის შეერთებულ შტატებში გარდაიცვალა.

მაია სიმონიშვილმა ვალერი ჭალიძის არქივს წელს, იანვარში მიაგნო. საქართველოს პარლამენტის ეროვნული ბიბლიოთეკის ანგლო-ამერიკული სამკითხველო დარბაზის კურატორი გვპირდება, რომ ჭალიძის შესახებ სულ უფრო მეტი გახდება ცნობილი და მისით უფრო მეტი ადამიანი იამაყებს.

[ავთო ინასარიძე, ახალციხე]


15.01.2020 საჯარო სკოლებში სწავლა განახლდა

14.01.2020 გრიპის ვირუსის გამო სკოლებში სწავლის დაწყება არ გადაიდება

13.01.2020 რომელ საგანში გაუჭირდათ მასწავლებლებს გამოცდის ჩაბარება

13.01.2020 რომელი ფაკულტეტები იქნება უფასო სამცხე-ჯავახეთის უნივერსიტეტში

22.04.2014 ჯილეხისა და თურქულის ვაქცინაცია დაიწყო

08.04.2014 ასპინძის საავადმყოფოს ექიმებმა შპს „ადითს“ სასამართლო მოუგეს

05.04.2014 რა იცვლება სასწრაფო სამედიცინო დახმარებაში?

21.03.2014 საქართველოში ჰოსპიტალური საწოლების რაოდენობამ იკლო

16.01.2020 სამცხე–ჯავახეთში გაზრდილი პენსია 30 223 ასაკით პენსიონერმა აიღო

16.01.2020 შშმ პირთა ღონისძიება ‘ტალიტა კუმში’

16.01.2020 დავით სერგეენკოს განცხადება c ჰეპატიტის ვადაგასულ წამლებთან დაკავშირებით

16.01.2020 NDI – წინა წლებთან შედარებით ეკლესიის რეიტინგი მკვეთრად შემცირდა

24.12.2013 ბორჯომში ახალ წელს ერთი დღით ადრე იზეიმებენ

27.11.2013 რეჟისორი ვახტანგ ბერიძე მესხეთის თეატრს მადლობას უხდის

25.10.2013 ახალციხეში ანსამბლ „სეუს“ კონცერტი მიმდინარეობს

24.10.2013 მესხეთის თეატრში "წვიმის გამყიდველს" წარმოადგენენ

17.12.2019 ლოკოკინებზე ‘მონადირეები' სოფელ აწყვიტიდან [ფოტო/ვიდეო]

12.12.2019 არყის გამოხდა ხალხური მეთოდით სოფელ ხერთვისში [ფოტო/ვიდეო]

10.12.2019 საავტომობილო გზა ეროვნულ პარკში - ივანიშვილის ექსპერიმენტის შედეგი

06.12.2019 ხაკი – მოყავისფრო, მწვანე სოფელი [ფოტო/ვიდეო]

მსგავს თემაზე

სამცხე–ჯავახეთის უნივერსიტეტში პროფესორ ვალერი სილოგავას სახელობის კაბინეტი გაიხსნა
ემიგრაციაში გადახვეწილი ახალციხელი მოღვაწის არქივი სამშობლოში დაბრუნდა
NDI: უმცირესობების 58% მიიჩნევს, რომ საბჭოთა კავშირის დაშლა ცუდი მოვლენაა
14 აპრილი დედაენის დღეა
NDI: სომხურ დასახლებებში, უმრავლესობა ‘საბჭოთა კავშირის’ დაშლას უარყოფითად  აფასებს
ახალციხეში ვალერი სილოგავას სახელობის აღმართი იქნება
14 აპრილი დედაენის დღეა